E-ihracat Stratejisi ve Eylem Planı

Ekonomi Bakanlığının 30/12/2016 tarihli ve E.143347 sayılı, 26/12/2017 tarihli ve E.140620 sayılı, 28/12/2017 tarihli ve E.141600 sayılı yazıları dikkate alınarak; Ekonomi Bakanlığınca hazırlanan ekli “e-İhracat Stratejisi ve Eylem Planı (2018-2020)”nın kabulüne, karar verilmiştir.

E-İHRACAT STRATEJİSİ ve EYLEM PLANI 2018-2020

Bilindiği üzere, iletişim araç ve yöntemlerinde yaşanan gelişmeler firmaların ürün ve hizmetlerinin pazarlama, satış ve dağıtım şekillerinde yenilikleri de beraberinde getirmiştir. Alışılagelmiş ticaret yöntemlerinin yanı sıra ülkelerin kendi içlerinde ve birbirleriyle gerçekleştirdikleri yeni araçlara dayalı ticaret yöntemleri giderek pazar payını artırmakta olup, geleceğe dönük büyük bir potansiyeli de içinde barındırmaktadır. Bu açıdan bir değerlendirme yapıldığında, son yıllarda ülkemizde ve dünyada internet girişimciliğinin hızla gelişmekte olduğu görülmektedir. İnternet üzerinde sağlanan hizmet sayısı ve kalitesi son yıllarda giderek artarken, en hızlı gelişen kanallardan biri de e-ticaret olmuştur.

Bu değişimler, ticarete konu ürün ve hizmetlerin tüketiciye sunulmasında yeni gelişmeleri beraberinde getirmekte, ülke ve firmaların ulusal sınırlar ötesindeki rekabetinde, meydana gelen yeni duruma uyum sağlamaları gereği de ortaya çıkarmaktadır.

İnternetten yapılan ticaret işlemleri arasında özellikle perakende e-ticaret, hem ülkemizde hem dünyada, taşıdığı potansiyeli önemli bir büyüme ivmesine çevirmiştir. Küresel boyuttaki bu gelişmeler doğrultusunda, firmalarımızın e-ihracatın sunduğu imkânlar konusunda bilinçlendirilerek bu alana yönlendirilmeleri, ülkenizin ihracat hedeflerine ulaşmasında önemli katkılar sunacaktır.

Ülkemizde e-ticaret bilinirliğinin düşük olması, bu alandaki girişimci sayısının azlığı ve söz konusu alanın henüz gelişim aşamasında olması hususları, bu alanda firmaların farkındalığının artırılarak e-ihracat a yönlendirilmesi ve sektörün çeşitli destek mekanizmalarıyla güçlendirilmesi biliçlendirilmesi ve e-ihracat özendirilmesi de önem taşımaktadır. Ülkemizin ikili ya da çoklu yapacağı ticari görüşme,müzakere ve anlaşmalarda e-ticaret dair hususların gündeme getirilmesinin ilerleyen dönemde e-ihracatımıza katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. e-ihracatçı firmalarımızın gelişmiş pazarlarda halihazırda hakim e-ticaret platformlarına entegre olması, e-ticaret pazarı ve altyapısı daha sınırlı olan ülkelerde ise öncü yatırımlar yaparak Pazar payının önemli bir bölümüne sahip olmaları yoluyla küresel piyasaya açılabileceği öngörülmektedir.

Bilgi ve iletişim teknolojilerinde son yıllarda yaşanan küresel ölçekteki daha fazla dâhil olmak üzere ve ülkemizin bu süreçten mümkün olduğunca faydalanmasını sağlamak amacıyla Kalkınma Bakanlığının koordinasyonunda yürütülen 2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı (BTS), Yüksek Planlama Kurulu tarafından kabul edilerek 6 Mart 2015 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayınlanmıştır. BTS ile “e-Ticaret Mevzuatlarının Tamamlanması” (51 no’lu eylem), “e-Ticaret İzleme ve Değerlendirme Sistemi Oluşturulması”  (55 no’lu eylem) ve “e-Ticaret siteleri için Güven Damgası Sisteminin Oluşturulması” (57 no’lu eylem) eylemlerinin sorumluluğu Gümrük ve Ticaret Bakanlığına; “e-İhracat Stratejisi Oluşturulması” başlıklı 53 no’lu eylemin sorumluluğu ise Ekonomi Bakanlığına verilmiştir.

e-ihracat stratejisinin oluşturulması çalışmaları kapsamında e-ihracatın 4 temel ayağını oluşturan mevzuat altyapısı, ödeme sistemleri, lojistik ve gümrük işlemleri temel sektör oyuncuları ve kamu kurumları ile bir araya gelinmiş, ülkemiz e-ticaret sektörünün mevcut durumu analiz edilerek e-ihracata yönelik sorunlar ve bir kısmı yukarıda da ifade edilen ihtiyaçlar tespit edilmiştir. Strateji kapsamında yapılan ülke incelemelerinde; coğrafi ve kültürel yakınlık, piyasa doygunluğu ödeme tercihleri ve gümrük süreçleri gibi unsurlar ele alınmış olup, bu hususlarda öne çıkan ülkeler değerlendirilmiştir. Daha sonra yapılan çalışmalar ve üretilen çıktılar göz önünde bulundurularak e-İhracat Stratejisi ve Eylem Planı taslağı hazırlanmış; ilgili kesimlerin taslak belge üzerinde görüşleri alınarak değerlendirilmiş ve Strateji ve Eylem Planına nihai hali verilmiştir.

Elektronik Ticaret Kavramı

Avrupa Birliği tarafından elektronik ticaret (e-ticaret) temel olarak “mal ve hizmetlerin internet üzerinden satılması” olarak tanımlanmaktadır. OECD, e,ticareti “internet üzerinde yapılan ticari işlemler” şeklinde tanımlamakta ve “işlemler arası (B2B) ve işlemlerle son kullanıcı arasında (B2C) olan ticari işlemler” olarak iki esas kategoriye ayırmaktadır. Ülkemizde ise e-ticaret 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda “fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrimiçi iktisadi ve ticari her türlü faaliyet” olarak tanımlanmaktadır.

E-Ticaret Kategorileri

Mal ve hizmet alışverişinin hangi tip oyuncular/kullanıcılar arasında olduğuna bakılarak yapılan sınıflandırmalarda farklı tip e-ticaret modelleri ortaya çıkmaktadır. Tanım, işletmeden tüketiciye (B2C)ve işletmeler arası (B2B) elektronik ticareti kapsamakta olup, işletmeler arası otomatik veri değişim sistemlerini içermemektedir.

İşletmeden tüketiciye e-ticaret (B2C): Bir ürün veya hizmetin, tekrar satılmama veya el değiştirme kaydıyla, bir birey veya bir şirket tarafından internet üzerinden tüketiciye satılması olarak tanımlanmaktadır. Tüketiciden tüketiciye (C2C) alışveriş platformları (eBay, Gittigidiyor vb.) üzerinde işleyen ticaret de temel kaynaklarda bu kapsam altında değerlendirilmektedir. Son dönemde sanal toplulukların ve mobil çağ neslinin yoğun kullanma alışkanlığına belirlenen, arkadaşlar arası (peer-to-peer-P2P) denilen ve C2C’nin bir başka türü olan işlemler de yine bu kategori altında ele alınmaktadır.
İşletmeler arası e-ticaret (B2B): İnternet üzerinde işletmeler arasında gerçekleşen her türlü ticari işlemler olarak tanımlanmaktadır. Kapsamı içerisinde bir ürünün üreticisi ile hammadde tedarikçisi, üretici ile toptancı ve üçüncü olarak da toptancı ile perakendeci, arasında olan ve internet üzerinden ilerleyen ticari işlemler sayılmaktadır. Ayrıca ürün ticaretinin ötesinde, kurumlar arasında veya kurumlar ile serbest çalışanlar arasındaki internet üzerinden yapılan hizmet anlaşmalarını da kapsamaktadır.

İşletmeden tüketiciye e-ticaret, satılan ürünün tipi ve ürünün satılma şekli göz önünde bulundurularak iki boyutta incelenebilir. Satılan ürünün tipi fiziksel (giyim,elektronik vs.) veya dijital (yazılım,müzik,kitap gibi) nitelikte olabilirken, ürünün satıldığı mecra ise ya satıcının kendi internet sitesi yada da üçüncü bir kişi olan alışveriş platformu olmaktadır. Alışveriş platformları, kurumsal açıdan ele alındığında, birden fazla satıcının ürünleri aynı internet sitesi üzerinde toplayarak müşterilere çeşitlilik ve fiyat avantajları sunmaktadır.

KÜRESEL GELİŞMELER

Global B2C Ecommerce 2016 Raporu’na göre, 2015 yılında dünya işletmeden tüketiciye (B2C) elektronik ticaret %19,9 oranında büyüyerek 2,3 trilyon dolarlık bir değere ulaşmıştır. 2016 yılında ise küresel e-ticaret hacminin, %17,5’lik bir büyüme oranı ile 2,7 trilyon dolara yükseleceği tahmin edilmektedir. 2020 yılına gelindiğinde dünya genelindeki e-ticaret hacminin yaklaşık 4 trilyon dolara ulaşması beklenmektedir! Ayrıca, 2015 yılında 7,3 milyar kişi olan dünya nüfusunun 15 yaş üstü kişi sayısı 5,6 milyar, internet kullanıcısı sayısı 2,5 milyar, en az bir kez çevrimiçi yoldan mal ve/veya hizmeti satın almış kişi sayısı 1,4 milyardır. Dünya genelinde çevrimiçi alışveriş yapan kişi başına düşen harcama miktarı 1.582 dolar olarak gerçekleşmiştir.

Küresel B2C e-ticaret hacmi, 2010 yılından itibaren sürekli olarak artış göstermektedir. Ancak, son yıllarda büyüme oranlarında düşüş yaşandığı görülmekte olup, 201 yılı büyüme oranı %17,5’tir. Küresel B2C e-ticaret hacmi hala önemli oranda büyümeye devam etse de büyüme hızındaki yavaşlama, söz konusu pazarın olgunluğa eriştiğini işaret etmektedir.

Grafik 1 : Dünya genelinde e-Ticaret Hacmi (Milyar Dolar) ve Büyüme Oranları (%)

Yakalanan büyüme hızı sayesinde 2015 yılıdna 20,8 trilyon dolarlık dünya perakende hacmi içerisinde payı yaklaşık %7 olan e-ticaretin, 2020 yılında %14,6’ya yükselerek toplam perakende içerisindeki payını yaklaşık iki katına çıkarmas öngörülmektedir. Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği (TÜBİSAD) tarafından hazırlanan “Türkiye e-Ticaret 2015 Pazar Büyüklüğü” raporuna göre e-ticaretin perakende ticaret içindeki payı, gelişmiş ülkelerde 2015 yılında ortalama %7,1 iken, gel,şmekte olan ülkelerde %5,1’dir.

Türkiye’de ise bu oran %2’dir. Buna ek olarak, son yıllarda dünya ticaretinin artış hızında bir düşüş yaşandığı görülürken, e-ticaret yıllık yaklaşık %20 oranında büyümektedir.Bölgelerin e-ticaretten aldığı paya baktığımızda (Tablo 1); 2014 yılında olduğu gibi 2015 yılında da Asya Pasifik 1,1 trilyon dolarlık e-ticaret hacmi ile Kuzey Amerika’yı (644 milyar dolar) ve Avrupa’yı (505 milyar dolar) geride bırakarak dünyada e-ticaret alanında en güçlü bölge  konumundadır. 2015 yılında Latin Amerika ile Ortadoğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgeleri, B2C e-ticaret hacminden en az payı almış olup, bu hacim sırasıyla 33 milyar ve 25,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.

Bögelerin küresel e-ticaret pazarından aldığı paylar 2015 yılı verileri dikkate alınarak incelendiğinde (Grafik 2); başta Asya Pasifik Bölgesi’nin %47 ile birinci sırada yer aldığı görülmektedir. Asy Pasifik Bölgesi’ni sırasıyla; Kuzey Amerika (%28), Avrupa (%22), Latin Amerika (%2) ve Ortadoğu ve Kuzey Afrika (%1) takip edilmektedir.

Ülke bazındaki e-ticaret istatistiklerine bakıldığında ise (Tablo 2 ), 2015 yılında bir önceki yıla göre %33’lük bir büyüme gerçekleştirerek Çin, 766,5 milyar dolarlık e-ticaret hacmi ile dünyada liderliğini korumuştur. Çin’i sırasıyla ABD (595,1 milyar dolar) ve İngiltere (174,2 milyar dolar) izlemektedir. Bu üç ülkenin toplam payları, küresel e-ticaret hacminin %68’inin oluşturmaktadır. Bu ülkeleri sırasıyla, Japonya (114,4 milyar dolar), Fransa (71,9 milyar dolar), Almanya (66,2 milyar dolar), Güney Kore (64,8 milyar dolar), Kanada (35,7 milyar dolar), Hindistan (25,5 milyar dolar) ve Rusya (22,8 milyar dolar) takip etmektedir.

2015 yılında küresel B2C e-ticaret pazarından ilk 10 ülkenin aldığı paylar değerlendirildiğinde, 2014 yılına göre Çin’in Pazar payını yaklaşık 6 puan yükselterek, %33,7’lik bir pay ile en fazla paya sahip olduğu görülmektedir. ABD, %26,2 ile ikinci sırada olup  ABD’yi sırası ile İngiltere %7,7 ve Japonya %5 takip etmektedir. 2014 yılına kıyasla, İngiltere’nin 1 puan ve Japonya’nın 2 puan değerinde küresel e-ticaret pazarından aldıkları payları kaybettikleri görülmektedir. Çin ve ABD’nin küresel B2C e-ticaret pazarından aldıkları toplam pay %60 oranındadır.