Bayi Hiyerarşisi, Bölge ve Yetki Yapısı Nasıl Kurulur?

Bayi Hiyerarşisi Organizasyon Şemasından Fazlasıdır

Bayi, distribütör ve alt bayi ilişkileri yalnız kimin kime bağlı olduğunu göstermez. Doğru tasarlandığında katalog, fiyat, bölge, sipariş, raporlama ve kullanıcı erişiminin kapsamını belirleyen ticari bir yapıdır.

1. Hiyerarşi Modelini Seçin

• Üretici → bayi.
• Üretici → distribütör → bayi.
• Merkez müşteri → şubeler.
• Ana bayi → alt bayi.
• Bölge müdürlüğü → bayi grubu.

Bir işletmede birden fazla ilişki türü olabilir; bunların tek bir 'parent_id' ile açıklanamayacağı durumlar önceden görülmelidir.

2. Ticari Hesap ile Kullanıcıyı Ayırın

Bayi şirket hesabıdır; kullanıcı ise o şirket adına işlem yapan kişidir.

• Bayi hesabı → fiyat, limit, bölge, katalog gibi ticari koşullar.
• Kullanıcı → rol, işlem ve veri erişim yetkileri.

Bir bayide birden fazla kullanıcı olabilir.

3. Bayi Rollerini Tanımlayın

• Hesap yöneticisi.
• Satın alma.
• Finans.
• Sipariş görüntüleme.
• Şube kullanıcısı.
• Onaylayıcı.

Her rol için görüntüleme ve işlem izinleri ayrı tanımlanmalıdır.

4. En Az Yetki İlkesi

Kullanıcı yalnız işini yapmak için gereken verilere ve işlemlere erişmelidir.

5. Şube Yetkisi

• Yalnız kendi şubesi.
• Seçili şubeler.
• Tüm şirket.
• Merkez finans görünümü.
• Şube bazlı teslimat adresi.

Şube kapsamı hem arayüzde hem API/sunucu doğrulamasında uygulanmalıdır.

6. Distribütör Görünürlüğü

Distribütörün alt bayilerin hangi verilerini göreceği açıkça belirlenmelidir.

• Sipariş toplamı.
• Ürün hareketi.
• Stok talebi.
• Bayi iletişim bilgisi.
• Cari bilgi.
• Fiyat.

7. Bölge Tanımı

• Ülke.
• Bölge.
• İl.
• İlçe.
• Posta kodu.
• Müşteri portföyü.
• Satış kanalı.

Coğrafi bölge ile müşteri sahipliği aynı şey olmayabilir. İki kavramı gerektiğinde ayrı modelleyin.

8. Bölge Kuralı Nerede Uygulanır?

• Yeni bayi başvurusu.
• Müşteri/fırsat ataması.
• Sipariş yönlendirme.
• Teslimat.
• Satış temsilcisi ataması.
• Raporlama.

Bölge bilgisi yalnız profil etiketi olarak kalacaksa iş kuralı değildir.

9. Münhasırlık ve İstisna

Belirli bölgede tek bayi gibi kurallar kullanılacaksa istisna, başlangıç/bitiş tarihi ve sözleşme referansı yönetilmelidir.

10. Katalog Yetkisi

Bayi segmenti veya sözleşmesi hangi ürünlerin görülebileceğini belirleyebilir.

• Marka.
• Kategori.
• Ürün grubu.
• SKU.
• Bölge.
• Bayi tipi.
• Sözleşme.

11. Katalog Kural Önceliği

Bir bayi hem segment hem bölge hem özel sözleşme kuralına sahipse izin/engelleme önceliği belirlenmelidir.

12. Ürün Görünürlüğü ile Satın Alma Yetkisini Ayırın

Bazı durumlarda ürün bilgi amacıyla görülebilir fakat satın alınamaz.

• Görüntülenebilir.
• Fiyat görülebilir.
• Sepete eklenebilir.
• Teklif istenebilir.
• Sipariş verilebilir.

Bu ayrım özellikle kontrollü ürün grupları veya özel teklif süreçlerinde yararlı olabilir.

13. Müşteri Grubu ve Bayi Seviyesi

Bayi seviyesi fiyat dışında hizmet veya işlem kurallarını da etkileyebilir.

• Fiyat listesi.
• İskonto.
• Minimum sipariş.
• Ücretsiz sevkiyat eşiği varsa.
• Vade.
• Katalog.
• Kampanya uygunluğu.
• Öncelikli destek.

14. Seviye Nasıl Belirlenir?

• Manuel sözleşmesel atama.
• Yıllık hacim.
• Ürün karması.
• Bölgesel rol.
• Performans kriteri.

Seviyeyi otomatik değiştirecekseniz hesaplama dönemi, geçiş tarihi ve geçmiş siparişlere etkisi açık olmalıdır.

15. Seviye Değişikliğinde Snapshot

Bayi bugün Gold'dan Standart'a geçerse geçmiş siparişlerin fiyatı değişmemelidir. Sipariş anındaki fiyat ve ticari koşullar snapshot olarak korunmalıdır.

16. Kullanıcı Daveti

1. Yetkili kişi seçilir.
2. E-posta/kimlik doğrulanır.
3. Doğru bayi hesabına bağlanır.
4. Rol atanır.
5. Davet süresi ve güvenliği uygulanır.
6. İlk giriş tamamlanır.

Yanlış şirkete kullanıcı bağlamak ciddi veri izolasyonu problemidir.

17. Kullanıcı Yaşam Döngüsü

• Davet edildi.
• Aktif.
• Geçici askıda.
• Pasif.
• İşten ayrıldı/erişim kaldırıldı.

İşten ayrılan kullanıcının hesabı şirket hesabını silmeden devre dışı bırakılmalıdır.

18. Yetki Değişikliği ve Audit

Kritik rol ve yetki değişiklikleri kaydedilmelidir.

• Kim değiştirdi?
• Hangi kullanıcı?
• Eski rol.
• Yeni rol.
• Zaman.
• Gerekçe gerekiyorsa.

19. Temsilci Portföyü

Satış temsilcisi belirli bayi hesaplarından sorumlu olabilir.

• Birincil temsilci.
• Yedek temsilci.
• Bölge yöneticisi.
• Portföy başlangıç/bitiş tarihi.

Temsilci değiştiğinde müşteri ticari geçmişi kaybolmamalıdır.

20. Bayi Transferi

Bayi bir bölgeden veya temsilciden diğerine taşınabilir. Transfer gelecekteki sorumluluğu değiştirmeli; geçmiş raporların tarihsel sahipliğini bozup bozmama kuralı ayrıca belirlenmelidir.

21. Alt Bayi Sipariş Modeli

• Alt bayi doğrudan üreticiden sipariş verir.
• Alt bayi ana bayiye sipariş verir.
• Sipariş ana bayi onayından geçer.
• Sadece talep/fırsat ana bayiye yönlendirilir.

Hangi modelin kullanılacağı ticari kanal yapısına bağlıdır.

22. Hiyerarşik Onay

Alt bayi veya şube siparişinin üst hesap tarafından onaylanması gerekiyorsa onay sınırı açık olmalıdır.

23. Veri İzolasyonu

Bayi A hiçbir koşulda Bayi B'nin fiyat, sipariş, cari veya kullanıcı verisini görmemelidir; açıkça tanımlanmış hiyerarşik yetki bunun istisnası olabilir.

Bu kural doğrudan URL, API, arama ve dışa aktarma işlemlerinde de test edilmelidir.

24. Hiyerarşi Değişikliğinde Yetki Yeniden Hesabı

Bir alt bayi farklı distribütöre bağlandığında eski üst hesabın erişimi otomatik olarak sona ermeli ve yeni kapsam doğru uygulanmalıdır.

Cache ve raporlama katmanları da bu değişikliği yansıtmalıdır.

25. Hiyerarşi Raporları

• Bayi bazlı satış.
• Alt bayi toplamı.
• Bölge performansı.
• Temsilci portföyü.
• Aktif/pasif bayi.
• Dijital sipariş oranı.
• Ürün grubu penetrasyonu.

26. Kabul Testleri

1. Bayi kullanıcısı yalnız kendi hesabını görüyor.
2. Şube kullanıcısı yalnız izinli şubeyi görüyor.
3. Distribütör yalnız tanımlı alt bayi kapsamını görüyor.
4. Yetkisiz katalog ürünü API'den sipariş edilemiyor.
5. Bayi seviye değişikliği geçmiş siparişi değiştirmiyor.
6. Pasif kullanıcı giriş yapamıyor.
7. Temsilci değişikliği müşteri geçmişini silmiyor.
8. Alt bayi transferinde eski üst hesabın erişimi kapanıyor.
9. Yetki değişikliği audit kaydına giriyor.
10. Doğrudan ID değiştirerek başka bayi verisine erişilemiyor.

Uygulama: Bayi Hiyerarşi ve Yetki Matrisi

1. Hesap türlerinizi listeleyin.
2. Hiyerarşi katmanlarını yalnız gerekli olanlarla çizin.
3. Her hesap türünün görebileceği veri kapsamını yazın.
4. Kullanıcı rollerini tanımlayın.
5. Şube ve distribütör erişim sınırlarını belirleyin.
6. Bölge ve müşteri sahipliğini ayırın.
7. Katalog erişim kurallarını ekleyin.
8. Bayi seviye kriterlerini yazın.
9. Temsilci portföy modelini ekleyin.
10. 10 kabul testini kendi yapınıza uyarlayın.

Toptan Satış Sistemini İnceleyinToptan satışta müşteri bazlı katalog, fiyat, sipariş ve kurumsal süreçlerin nasıl dijitalleştirilebileceğini inceleyin.

İlk bölümde bayi modelini ve hiyerarşiyi kurduk. Sonraki bölümde bu yapının en kritik ticari katmanına geçerek bayi fiyat listeleri, iskonto, kampanya, miktar/koli ve kârlılık kurallarını oluşturacağız.